Een onverwacht moment

Ineens zet de chauffeur de auto aan de kant. Hij zegt iets, wijst naar een tempel aan de overkant van de straat en stapt uit. Ik denk eerst dat hij iets moet ophalen. Maar nee, hij loopt recht op de tempel af.

“Even gebeden voor een veilige rit”

Na een paar minuten komt hij terug, gaat zitten, draait de sleutel om en zegt: “Even gebeden voor een veilige rit.” Ik kijk naar het verkeer voor ons en denk: dat lijkt me geen overbodige luxe.

Een tempel is geen bestemming

Op reis in India zie ik dat het steeds een drukte van belang is in de tempels. Geen vaste tijden zoals de kerkdiensten bij ons maar een plek die je opzoekt, waar je even binnen loopt. Om een zegen te halen voor je werk, voor een reis, om te bidden voor een zieke vader of gewoon omdat je er langs komt. De tempels zijn meestal gewijd aan een hindoeïstische god, die vaak afgebeeld staat in de tempel. Maar er kunnen ook meerdere goden zijn. Eerlijk gezegd is het voor mij nog niet zo makkelijk te snappen allemaal. Na een paar weken in India begin ik er (heel) voorzichtig iets van te begrijpen.

Het hindoeïsme: geen vast systeem

Het hindoeïsme is geen geloof dat je eenvoudig kunt uitleggen. Er is geen centrale god en ook geen enkel geschrift dat als leidraad voor iedereen geldt. Het is eerder een manier van leven. Je ziet het overal terug: op straat, in huizen, in kleine altaartjes langs de weg, in tempels en in dagelijkse rituelen. Wat me vooral opvalt in de tempels in India is de saamhorigheid. Ik zie groepen mensen, families, vrienden, schoolkinderen, allemaal verbonden door hun geloof, onderdeel van hetzelfde geheel. Dat gevoel, die vanzelfsprekende verbondenheid, dat mis ik vaak bij ons.

In de kern draait het ook om één idee: dat alles met elkaar verbonden is. Het goddelijke is geen persoon ergens ver weg, maar een kracht die zich steeds opnieuw laat zien in verschillende vormen, afhankelijk van wat mensen nodig hebben. Een prachtige gedachte, juist omdat het zo dichtbij voelt.

In die tempels zie je dat het geen stille musea zijn, maar plekken die leven. Je hoort bellen, gezang en muziek, en je ruikt bloemen en wierook nog voordat je binnen bent. Mensen lopen in en uit, raken beelden even aan, fluisteren iets, laten een bloem achter en gaan daarna weer verder met hun dag. Dat “even langsgaan”, zoals mijn chauffeur het noemde, is hier geen uitzondering, maar de gewoonste zaak van de wereld. Misschien is dat wel wat me het meest raakt: het heilige staat niet los van het dagelijks leven, maar maakt er deel van uit.

De cyclus van het leven: Brahma, Vishnu en Shiva

Wat mij ook fascineert aan het hindoeïsme, is hoe het leven wordt gezien als een voortdurende cyclus. Niet als iets met een duidelijk begin en einde, maar als een beweging die steeds doorgaat. Dat idee wordt vaak uitgelegd aan de hand van drie rollen: Brahma, Vishnu en Shiva. Niet als losse goden, maar als verschillende krachten binnen dat ene geheel. Brahma is de schepper. Hij zet alles in beweging, brengt het leven op gang. Opvallend genoeg kom je hem in de tempels nauwelijks tegen. Alsof zijn werk vooral aan het begin zit, en daarna de wereld zijn eigen weg gaat. Daarna is er Vishnu, degene die de balans bewaart. Wanneer die balans verstoord raakt, komt hij naar de aarde, in menselijke gedaanten. Dat idee – dat het goddelijke dichtbij komt op momenten dat het nodig is – vind ik ergens heel troostrijk. En dan is er Shiva. De vernietiger, maar eigenlijk misschien wel de meest misbegrepen van de drie. Want vernietiging klinkt hard, terwijl het hier juist gaat om loslaten. Om het afbreken van wat niet meer werkt, zodat er ruimte ontstaat voor iets nieuws. Zonder Shiva zou alles vastlopen. Geen verandering, geen beweging. Samen vormen ze geen tegenstelling, maar een ritme. Scheppen, bewaren, loslaten. Ook weer zo'n mooie wijsheid.

Shiva en Parvati: samen in balans

Maar Shiva is nooit alleen. Zijn kracht komt pas echt tot leven door Parvati, zijn vrouwelijke tegenhanger. Zij staat voor energie, beweging en leven. Zonder haar zou Shiva stil en passief blijven. Samen vertegenwoordigen ze balans. Niet als tegenstelling, maar als samenwerking.

En dan is er nog de Ganesha – de god die je in India werkelijk overal tegenkomt.

Ganesha is populair

Ganesha is zo populair omdat hij een van de meest toegankelijke en geliefde godheden binnen het hindoeïsme is. Hij vertegenwoordigt thema’s waar vrijwel iedereen zich in kan herkennen: het overwinnen van obstakels, het zoeken naar balans en het nastreven van succes en geluk. Daarnaast wordt Ganesha traditioneel als eerste aangeroepen bij nieuwe beginnen - zoals een nieuwe baan, reis of onderneming -waardoor hij een vaste plek heeft gekregen in het dagelijks leven van veel mensen. Zijn herkenbare en vriendelijke uiterlijk, met het olifantenhoofd en zijn speelse uitstraling, maakt hem bovendien bijzonder geliefd. Daardoor zie je hem niet alleen in tempels, maar ook in huizen, yogastudio’s en zelfs als decoratief symbool wereldwijd.

Het verhaal van Ganesha

Het verhaal van Ganesha lijkt uit een sprookje te komen. Parvati schept een kind en zet hem op wacht. Wanneer Shiva thuiskomt en hem niet herkent, gaat het mis. In een opwelling van woede hakt hij zijn hoofd af. Als Parvati haar zoon zo aantreft, is ze ontroostbaar. Shiva schrikt van wat hij heeft gedaan en wil het herstellen. Het eerste levende wezen dat ze tegenkomen is een olifant – en zo krijgt Ganesha zijn bijzondere, herkenbare hoofd.

Wat ik meeneem uit al die tempelbezoeken

Na het bezoeken van zoveel tempels zou je misschien denken dat het op een gegeven moment wel genoeg is, maar eerlijk? Ik ben er nog lang niet klaar mee. Elke tempel voelt toch weer anders. En wat het voor mij echt bijzonder maakt, zijn de mensen. Zoveel kleur, zoveel aandacht in hoe ze zich kleden, en altijd die vriendelijke blik of glimlach. Je voelt je eigenlijk meteen welkom, ook als buitenstaander.

De momenten waarop ik zelf een zegen ontving van een priester, ja tegen betaling, dat hoort er ook bij , voelden toch oprecht als een kleine steun in de rug. Alsof je even wordt stilgezet en meegenomen in iets groters, iets dat de dag net een andere lading geeft. 

Wat me misschien nog wel het meest bijblijft, is de sfeer. De geuren van wierook, het geluid van bellen en gezang, en overal mensen die samenkomen. Het heeft iets warms en verbindends. Het zijn niet alleen de tempels zelf die indruk maken, maar alles eromheen. Zoveel schoonheid en zoveel verbondenheid.