De Mwila: tussen fascinatie en ongemak
Een paar maanden geleden liep ik over de ITB in Berlijn, de grootste reisbeurs ter wereld. Angola was daar hoofdsponsor en overal zag ik dezelfde beelden terug: vrouwen met rood ingesmeerd haar, kleurrijke kralen en een trotse uitstraling. De Mwila-vrouwen waren duidelijk een van de visitekaartjes van het land geworden. Ik wist meteen: die wil ik graag met eigen ogen zien. En nu is het zover. Vandaag staat een bezoek aan een Mwila-dorp op het programma.
Vanuit Lubango bezoek aan het Mwila-dorp
De Mwila leven voornamelijk in het zuiden van de provincie Huíla, in de omgeving van Chibia, ten zuiden van Lubango. Vanuit Lubango rijden we eerst een stuk over de Estrada Nacional 105. Daarna slaan we af en vervolgen we onze weg over kleine onverharde wegen van rode aarde. Het stof waait achter de bus op terwijl we steeds verder het platteland in trekken. Vandaag gaat Jamba met ons mee, een lokale gids uit deze streek. Hij kent de bewoners persoonlijk en legt het contact met het dorp dat we gaan bezoeken.
Mwila, nomaden van oorsprong
Van oorsprong zijn de Mwila nomaden, maar tegenwoordig wonen ze in vaste dorpen. Onze gidsen vertellen onderweg dat ze niet onverdeeld positief zijn over de Mwila. " Ze staan erom bekend dat ze niet willen werken en liever uitrusten". Waar deze opmerkingen vandaan komen is voor een buitenstaander zoals ik alleen maar gissen.
Bijzondere kapsels en sieraden
Zoals ik in Berlijn al zag, zijn de vrouwen direct herkenbaar aan hun bijzondere kapsels. Hun haar wordt ingesmeerd met een rode pasta van fijngemalen steen, vet en kruiden. De kapsels en sieraden vertellen iets over leeftijd, levensfase en status. Zo dragen vrouwen meestal vier of zes vlechten, terwijl drie vlechten een teken van rouw zijn. Ook de kettingen hebben een betekenis. Jonge meisjes dragen rode kettingen, ongehuwde vrouwen gele en getrouwde vrouwen meerdere lagen kralenkettingen die vaak dag en nacht worden gedragen. Het doet me denken aan de Himba in Namibië, maar de Mwila vormen een heel eigen volk met hun eigen gebruiken en tradities.
Ontvangst door de chief
Bij aankomst worden we ontvangen door de chief. Hij is het hoofd van het dorp en wordt bijgestaan door een raad van ouderen. Zij spelen een belangrijke rol bij het oplossen van conflicten en het nemen van beslissingen binnen de gemeenschap. Bij belangrijke kwesties of problemen wordt soms ook een waarzegger of spiritueel adviseur geraadpleegd. De chief hier maakt een wat benevelde indruk. Gelukkig voor hem neemt Jamba al snel het woord over. We spreken af dat we eerst uitleg krijgen over het leven in het dorp en daarna zelf mogen rondkijken. Foto's maken mag, maar wel tegen betaling.
Brouwen van eigen bier
Op het centrale plein krijgen we uitleg over de gebruiken van de Mwila. We zien hoe boter wordt gemaakt van melk en horen verhalen over het dagelijks leven. Ook wordt hier een eigen bier gebrouwen: Omakau. De beste afnemers blijken ze zelf te zijn. Onze gids vertelt dat de chief meerdere vrouwen heeft en dat zij ieder hun eigen hut hebben. 's Nachts brengen zij om beurten een bezoek aan de hut van de chief. Ik wil niets invullen maar ik heb sterk de indruk dat de chief vandaag al vroeg onder de wol gaat.
Wandeling door het dorp van de Mwila
Daarna wandelen we door het dorp. We bekijken de opslaghutten, de kookplaatsen en de eenvoudige woningen. De Mwila leven voornamelijk van landbouw. Ze verbouwen maïs en andere gewassen voor eigen gebruik en houden daarnaast runderen, geiten en kippen. Het plaatje klopt.
En toch bekruipt me een ongemakkelijk gevoel. Zeker, ik vind het bijzonder om hier te zijn. De Mwila behoren tot de bekendste volken van Angola en ik ben blij dat ik de kans krijg hun dorp te bezoeken. Tegelijkertijd voelt het bezoek minder spontaan dan ik had verwacht. Voor bijna alles moet worden betaald. Regelmatig wordt gevraagd om geld voor foto's. Ik mis een beetje het enthousiasme en de wederzijdse nieuwsgierigheid die ik tijdens andere ontmoetingen wel eens heb ervaren.
Dansen tot slot
Na afloop volgt nog een dansvoorstelling. De muziek, de zang en de kleurrijke kleding zijn prachtig om te zien, maar het gevoel verdwijnt niet helemaal. Misschien komt dat doordat ik me blijf afvragen waar de grens ligt tussen het bewaren van tradities en het opvoeren ervan voor bezoekers zoals wij.
Tundavala kloof
Later die dag, bij de indrukwekkende Tundavala-kloof, zie ik opnieuw Mwila-kinderen die zingen, dansen en souvenirs verkopen aan toeristen. Het is een kleurrijk gezicht en ze zien er prachtig uit. Als het donker wordt, lopen de kinderen terug naar hun dorp. Ik vraag me af of ze morgen gewoon naar school gaan of opnieuw hier staan om souvenirs te verkopen. Ik weet het niet. Wat ik wel weet, is dat dit zo'n moment is waarop ik niet precies kan plaatsen wat ik ervan vind. De meisjes met hun bijzondere kapsels vormen een bijna surrealistisch decor tegen de achtergrond van de Tundavala-kloof. Ik maak misschien wel de mooiste foto van de reis. Maar niet alles laat zich makkelijk vastleggen.
