Leeftijdsgenoten kijken me aan. In hun ogen lees ik ongeloof en ontzetting. Waarschijnlijk waren zij – net als ik in 1975 – bezig met huiswerk, uiterlijk, vriendinnen, jongens en feestjes. Tot ze, zonder enige waarschuwing, werden opgepakt door de Rode Khmer. Hier, op deze plek, volgden martelingen, dwangarbeid en uiteindelijk de dood op de beruchte Killing Fields. De waanzin van Pol Pot: de zwarte bladzijden van Cambodja, en nog maar zo kort geleden.
Foto's van leeftijdsgenoten
Museum Tuol Sleng in Phnom Penh
Het Tuol Sleng Genocide Museum ligt in het centrum van Phnom Penh. Ooit was dit een gewone middelbare school; later veranderde het onder de Rode Khmer in de beruchte gevangenis S-21, het grootste geheime detentiecentrum binnen een netwerk van bijna tweehonderd kampen waar mensen werden ondervraagd, gemarteld en vermoord.
Met een tuk-tuk kom ik aan bij het museum. Vanuit de drukte van de stad stap ik in één klap een andere wereld binnen – een stille, beladen wereld die getuigt van een geschiedenis waar ik tot nu toe maar weinig van wist.
Een museum dat je nooit meer vergeet
Bij de ingang waarschuwen borden gevoelige bezoekers voor de confronterende inhoud. En dat blijkt niet voor niets. Binnen loop je door klaslokalen die cellen zijn geworden en langs foto’s van de duizenden slachtoffers die hier vastzaten. Ik luister naar de audiotour, beschikbaar in het Nederlands en veertien andere talen. Op verschillende punten krijg je achtergrondinformatie, en tussendoor kun je luisteren naar persoonlijke verhalen – zoals het tragische liefdesverhaal van Bophana en de bekentenissen van S-21-directeur Kameraad Duch.
Prikkeldraad om zelfmoord te voorkomen
Het geluid van de stad klinkt vaag op de achtergrond, maar binnen is het bijna ongemakkelijk stil. Rondom de binnenplaats staan de schoolgebouwen in blokken van twee verdiepingen. Op de bovenste verdieping hangt prikkeldraad. Later hoor ik dat dit niet bedoeld was om gevangenen binnen te houden, maar om zelfmoord te voorkomen – zo wanhopig waren de omstandigheden in S-21.
Kamers waar gevangenen werden gehouden
Beneden liggen de kamers waar gevangenen werden ondervraagd en gemarteld; aan de muren hangen foto’s van slachtoffers die de gruwelijkheden nauwelijks verhullen. Boven bevinden zich de voormalige klaslokalen, omgebouwd tot kleine, benauwde cellen. Het contrast tussen wat het ooit was en wat het werd, is huiveringwekkend.
12.000 gevangenen, slechts 12 overleefden
Tussen 1975 en 1979 werden in S-21 zo’n 12.000 mensen gevangen gehouden, gemarteld en ondervraagd. Slechts twaalfvan hen overleefden. De rest werd naar de Killing Fields in Cheung Ek gebracht, ongeveer tien kilometer buiten Phnom Penh. Precies daar was ik gisteren.
The Killing Fields in Cheung Ek
De Killing Fields van Cheung Ek waren ooit een eenvoudige Chinese begraafplaats. Onder het bewind van Pol Pot veranderde deze plek in een executieterrein waar duizenden onschuldige mannen, vrouwen en kinderen werden gedood. Om kogels te besparen werden kinderen doodgeslagen tegen een boom. Volwassenen kregen vaak een klap met een knuppel op het achterhoofd, waarna hun keel werd doorgesneden. De omvang van deze waanzin is nauwelijks te bevatten. Onze gids vertelt dat nieuwe gevangenen geblinddoekt aankwamen. Over het hele terrein speelde de Rode Khmer harde muziek om de kreten van slachtoffers te overstemmen. Het waren de methodes van een regime dat absolute stilte wilde bewaren — ten koste van alles.
Cambodja werd meegesleurd in de oorlog in Vietnam
Geschiedenis is complex maar kort samengevat; In 1953 werd Cambodja onafhankelijk van Frankrijk. In de jaren 60 escaleerde de oorlog in buurtland Vietnam en werd Cambodja hierin meegesleurd. In 1970 pleegde generaal Lon Nol een staatsgreep en gaf hij de VS, in ruil voor steun, de mogelijkheid om vanuit Cambodja Vietnam aan te vallen. De VS wilde koste wat kost de communisten daar verdrijven.
Meer dan 600.000 onschuldige Cambodjaanse burgers gedood door Amerikaanse bommen
De bevolking van Cambodja leed onder de gevolgen van de Vietnam oorlog omdat de VS ook de grensstrook met Vietnam in Cambodja bombardeerde. In de VS werd dit de geheime oorlog genoemd. Er werden hier meer bommen gegooid dan in de hele tweede wereldoorlog samen. Naar schatting kwamen hier meer dan 600.000 onschuldige Cambodjaanse burgers, veelal boeren om het leven. Zo dreef de VS de bevolking in de armen van `Pol Pot, de leider van de communistische partij. Wil je hier meer over lezen kijk dan op de site van John Pilger.
Pol Pot en zijn utopische visie van de ideale maatschappij
De verlosser Pol Pot bleek een waanzinnige gek met zijn utopische visie van de ideale maatschappij. Toen hij aan de macht kwam moest Cambodja een klasseloze agrarische communistische staat worden, een staat waarin iedereen gelijk was. Geld werd afgeschat, banken vernietigd, religie werd verboden, kerken en tempels verwoest. Familie bestond niet meer, gezinnen werden uit elkaar gedreven, kinderen weggehaald bij hun ouders. 1975 was het jaar nul, het begin van een nieuw tijdperk van Democratisch Kampuchea zoals Cambodja ging heten.
De bevrijders bleken dat niet te zijn
De bevrijders werden eerst enthousiast onthaald. Drie dagen later moest iedereen uit Phomn Penh en andere steden vertrekken. Om veiligheidsredenen, zo werd gezegd, vanwege de bommen. Het zou tijdelijk zijn, terug keren kon later. Ze kwamen nooit terug. Phomn Penh werd een spookstad. Wilde je niet vertrekken dan werd je doodgeschoten.
Verdreven uit de steden
Mensen werden verdreven uit de steden naar het platteland om daar rijst te verbouwen, het werd een drama een totale mislukking. Uiteindelijk stierven 3 miljoen mensen door honger, executie of uitputting.
Vijanden van de saat
Vooral “nieuwe mensen” zoals artsen, studenten en leraren werden gezien als verraders en vijanden van de staat. Ze waren sowieso al verdacht. Evenals brildragers. Hele gezinnen werden uitgemoord. Angkor, zoals de partij van Pol Pot genoemd werd, noemde dit arrestatie door verwantschap.
Kinderen vermoord
Wanneer je onkruid verwijderd, moet je ook de wortels verwijderen. Kinderen konden zo ook geen wraak meer nemen. In het museum een foto van een gezin met zes kleine kinderen. allemaal vermoord, een hartverscheurend beeld dat niet meer van je netvlies gaat.
Je bent alleen nog een nummer
Bij aankomst werden de gevangenen gefotografeerd en kregen ze een nummer. Namen deden er niet meer toe, alles als onderdeel van het ontmenselijking proces. De namen van de gevangen werden alleen nog genoemd op de bekentenissen. De gevangenen hadden geen idee waarom ze werden opgepakt of wat ze verkeerd hadden gedaan. Ze werden gefolterd en gedwongen tot een bekentenis. De Rode Khmer wilde agenten van de CIA en de KGB ontmaskeren. Iedereen wist dat dit onzin was, het waren veelal gezinnen, jonge kinderen en moeders.
Vastgeketend in een oud klaslokaal
In het museum zie je eenpersoons cellen en groepscellen met beenboeien waarmee de gevangenen werden vastgeketend. Er was een emmer om de behoefte in te doen. Morste je dan moest je de vloer schoonlikken.
Jongeren van het platteland gebrainwasht
In het museum zie de foto's van de folteraars, het gevangenis personeel. Jonge jongens en meisjes nog, van het platteland, veelal ongeletterd en gebrainwasht om dit werk te doen. Bewakers en ondervragers waren hun leven ook niet zeker, de meeste eindigden zelf ook op de Killing Fields.
Foltering
Voor de foltering werden de biografische gegevens van de gevangenen genoteerd, daarna volgde de foltering. Blijkbaar creëerde dat voldoende afstand van de folteraars voor de verantwoordelijkheid. Net alsof jezelf er niet persoonlijk bij betrokken bent. Een vreemd coping mechanisme. Er was onderscheid in de ondervragingen. Mild, hard of knagen, dat laatste voor belangrijke mensen of mensen die niet makkelijk bekenden.
Martelwerktuigen
Ik kom in een ruimte met martelwerktuigen en schilderijen waarop te zien is hoe de gevangenen werden gemarteld. Drie keer per dag werden ze ondervraagd, totaal verzwakt door de folteringen en het gebrek aan eten. De waanzin van het systeem doet me denken aan Auschwitz.
Schilderijen als getuigen
In een andere zaal hangen schilderijen van Vann Nath. Hij was zelf ook gevangene maar bleef gespaard omdat hij nuttig was voor de Rode Khmer, hij kon namelijk propaganda portretten schilderden van Pol Pot. Van Nath werd een sterke getuige voor de slachtoffers. Volgens hem hadden de zielen van de doden hem hadden gevraagd terug te keren naar S 21.
Vietnam verdreef de Rode Khmer
In december 1978 verjoeg het Vietnamese leger de Rode Khmer. Toen werd pas duidelijk welk enorm drama zich had afgespeeld in Cambodja. In 1986 ging ik naar de film De Killing Fields. Een veelvuldig onderscheiden film over deze periode. Ik weet dat ik toen ook zo aangeslagen was na het zien van deze film. Dat ben ik ook na het bezoek aan deze plek. Het is niet te bevatten dat zoiets kon gebeuren.
Herdenken en nooit vergeten
Het herdenking monument op de binnenplaats is opgedragen aan de slachtoffers van S21. “ Nooit zullen we vergeten welke misdaden hier werden gepleegd tijdens het regime van Democratisch Kampuchea.”
Elk jaar vinden hier plechtigheden plaats op 20 mei, de herdenking dag.
Op zwarte marmeren platen op de binnenplaats staan de 12.000 namen in goud gegraveerd.
Geheugen van de wereld
De archieven van deze plaats zijn erkend als geheugen van de wereld. "Opdat we allemaal streven naar menswaardigheid, medeleven en vrede overal . Vandaag en voor de toekomst."
Tijdens de herdenking in 2015 sprak de Duitse ambassadeur.
"Cambodja heeft net als Duitsland een nationaal trauma opgelopen. We moeten opletten voor mensen en regimes die geen respect hebben voor menswaardigheid. Geen enkele ideologie kan ooit een politiek systeem rechtvaardigen waarin niet de waardigheid van het individu wordt gerespecteerd".
Veroordeeld tot levenslang
Duch de directeur van S 21 werd in 2012 veroordeeld tot levenslang. Vier miljoen mensen op een bevolking van 7 miljoen mensen zijn overleden. Op dit moment is slechts 10% van de bevolking van Cambodja ouder dan 55 jaar.
VS steunde de Rode Khmer
De VS heeft Pol Pot na de val van de Rode Khmer nog jarenlang financieel ondersteund en ervoor gezorgd dat Cambodja lange tijd geen lid kon worden van de VN. De zwarte kant van onze bevrijder. Triest hoe uiteindelijk altijd de burger het slachtoffer is van keuzes en daden van leiders.
Wat een heftig verhaal. Onmenselijk, helaas realiteit. Mensen zijn erger dan beesten. Ik kan daar met mijn mijn hoofd niet bij. Nooit zullen we vergeten..
Zo is het precies Wendy
Heftig verhaal en weergegeven Jacqueline. Helaas wat nog steeds op plekken gebeurt in onze wereld (Myanmar bijvoorbeeld).
Klopt Robert, helaas zoals je zegt
Waar een verschrikkelijk verhaal! Het is nog erger dan dat ik wist. Echt heel verschrikkelijk! Dit soort dingen mogen echt nooit meer gebeuren. En ook nooit meer vergeten! 😢💔
Datzelfde had ik ook Diny. Ik had bij de geschiedenislessen op de middelbare school wel over Pol Pot gehoord, maar als je daar bent en je ziet al die gezichten.. verschrikkelijk 😥